Volgordelijst netcapaciteit: hoe maakt u een besluit dat een bezwaar overleeft?

Vóór 1 oktober 2026 moet uw college een beleidsregel hebben vastgesteld en gepubliceerd waarin staat hoe de gemeente woningbouwprojecten rangschikt voor prioriteit op het stroomnet. Vanaf die datum kunnen gemeenten via de werkwijze Eerder aanvragen transportcapaciteit reserveren voor projecten die pas over jaren aansluiten. Wie op die lijst hoog staat, bouwt. Wie laag staat, wacht — soms jaren. En de ontwikkelaar die zakt, gaat dat niet zonder meer accepteren.

Daarmee is de volgordelijst geen technische exercitie meer, maar de verdeling van een schaars goed door een overheid. Dat is een categorie besluitvorming met een eigen juridisch regime. De vraag is dus niet of u de lijst op tijd af krijgt. De vraag is of hij overeind blijft als iemand hem aanvecht.

Wat er juridisch werkelijk gebeurt

Tot voor kort verdeelden netbeheerders transportcapaciteit volgens first come, first served. Sinds 1 januari 2026 geldt in congestiegebieden het prioriteringskader uit de Systeemcode Elektriciteit 2026: projecten met een maatschappelijk belang — waaronder woningbouw — kunnen voorrang krijgen. De artikelen 7.21 tot en met 7.23 en bijlage 3 regelen hoe dat gaat. De gemeente is daarin de partij die het prioriteringsverzoek indient en met een bestuursverklaring onderbouwt.

Dat indienen is juridisch geen besluit in de zin van de Awb, maar een privaatrechtelijke handeling (artikel 160, eerste lid, onder d, Gemeentewet). Dat klinkt geruststellend — geen besluit, geen bezwaar — maar het tegendeel is waar. Bij privaatrechtelijk handelen is de gemeente op grond van artikel 3:14 BW onverkort gebonden aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. De Hoge Raad heeft die lijn in de Didam-arresten (ECLI:NL:HR:2021:1778 en ECLI:NL:HR:2024:1661) scherp gemaakt voor de verdeling van schaarse rechten: wie als overheid iets schaars vergeeft, moet gelijke kansen bieden, vooraf transparante criteria bekendmaken en zijn keuze motiveren.

Een volgordelijst voldoet aan alle kenmerken van zo’n schaarse verdeling. Er is één taart, er zijn meer gegadigden, en de gemeente snijdt. Gemeenten die hun beleidsregels de afgelopen weken publiceerden — Dordrecht, Gooise Meren, De Ronde Venen, Amstelveen, Nijmegen, Roermond — verwijzen dan ook expliciet naar het gelijkheidsbeginsel, het zorgvuldigheidsbeginsel en het motiveringsbeginsel. Dat is geen juridische franje. Dat is de kern.

Zelfs de ACM ging onderuit op motivering

Wie denkt dat dit theoretisch risico is, kan kijken naar wat de toezichthouder zelf overkwam. Het College van Beroep voor het bedrijfsleven vernietigde in 2025 het prioriteringskader van de ACM (ECLI:NL:CBB:2025:145), omdat het onvoldoende zorgvuldig was voorbereid en onvoldoende gemotiveerd — de artikelen 3:2 en 3:46 Awb. Niet omdat de gedachte erachter verkeerd was, maar omdat de onderbouwing het gewicht van de verdeling niet kon dragen.

Dat is precies het risico dat nu bij gemeenten ligt, en dan onder tijdsdruk, met minder juridische capaciteit en met belanghebbenden die dichterbij staan. Een ontwikkelaar die op plek elf eindigt terwijl hij op plek drie hoopte, kijkt naar drie dingen: waren de criteria vooraf kenbaar, zijn ze op iedereen gelijk toegepast, en is mijn score herleidbaar? Ontbreekt op één van die punten het papier, dan is de lijst kwetsbaar — en met de lijst de planning van uw hele woningbouwprogramma.

Wat een houdbare beleidsregel minimaal bevat

Uit de modelregels van de VNG en de eerste gepubliceerde gemeentelijke beleidsregels komt een herkenbaar minimum naar voren. Vijf elementen doen het werk.

1. Kenbare criteria met gewicht. Niet “de gemeente weegt projectrijpheid mee”, maar een puntenstelsel waarin staat wat een onherroepelijke bouwtitel waard is, wat kostenverhaal waard is en wat een aannemingsovereenkomst waard is. Dordrecht werkt bijvoorbeeld met maximaal 90 punten, verdeeld over projectrijpheid en netbewustheid. Of u die verdeling overneemt is uw beleidsvrijheid; dát u de weging vooraf publiceert, is dat niet.
2. Een sluitende termijnketen. Aanmelddatum, hersteltermijn voor onvolledige dossiers, publicatie van de voorlopige lijst, reactietermijn, vaststelling van de definitieve lijst. Elke stap met een datum. Wie hier ruimte laat, laat ruimte voor het verwijt van willekeur.
3. Een tiebreak-regel. Gelijke scores komen voor. Leg vooraf vast wat dan de doorslag geeft — aandeel sociaal en betaalbaar, bijzondere doelgroepen, bijdrage aan de omgevingsvisie, of simpelweg de eerst mogelijke startdatum. Achteraf een doorslaggevend criterium bedenken is de klassieke manier om een verdeling onderuit te halen.
4. Een geschillenregeling. Omdat het formeel geen Awb-besluit is, is er geen bezwaarprocedure. Organiseer die weerstand dan zelf: een korte termijn waarbinnen een ontwikkelaar gemotiveerd bezwaar kan maken tegen zijn positie, en een termijn waarbinnen het college gemotiveerd reageert. Dat is niet alleen netjes — het vangt de klacht op vóórdat hij bij de civiele rechter belandt.
5. Een hardheidsclausule. Voor het geval dat toepassing van uw eigen regels in een specifiek geval onevenredig uitpakt. Zonder die klep is elk uitzonderlijk geval een precedent.

Het dossier is belangrijker dan de lijst

De lijst is de uitkomst. Wat een geschil beslist, is het spoor eronder. Zorg dat per project reconstrueerbaar is welke gegevens op welk moment zijn ontvangen, welke punten op welke grond zijn toegekend, wie dat heeft beoordeeld en wat er is gebeurd met aanvullende informatie. Leg de beoordeling vast in een verslag dat het college vaststelt, niet in een spreadsheet die één medewerker beheert.

Publiceer vervolgens de lijst met per project ten minste de projectnaam, de locatie, het aantal woningen, de score en de positie. Transparantie voelt spannend, maar werkt beschermend: een gepubliceerde, navolgbare rangorde is aanzienlijk moeilijker aan te vechten dan een lijst waarvan de onderbouwing niet zichtbaar is.

Let ten slotte op de volgorde van indienen. De implementatiehandleiding van de VNG waarschuwt daar niet voor niets voor: dien het prioriteringsverzoek pas in bij de netbeheerder nadat de reactie- of bezwaartermijn is verstreken, respectievelijk nadat op ingekomen bezwaren is beslist. Te vroeg indienen kan betekenen dat u een lijst indient die u daarna nog moet wijzigen — met alle gevolgen voor de posities van derden.

Wat u deze maand kunt doen

• Controleer of uw congestiegebieden en congestieverklaringen actueel in beeld zijn, inclusief gebieden die de gemeentegrens overschrijden.
• Stem af met de buurgemeenten in hetzelfde congestiegebied. De modelregels gaan uit van onderlinge afstemming; capaciteit die uw buurgemeente claimt, claimt u niet.
• Toets uw concept-beleidsregel op de vijf elementen hierboven, en laat iemand die niet aan de tekst heeft meegeschreven de vraag stellen: kan ik hiermee elke score reconstrueren?
• Plan de collegebesluitvorming zo dat publicatie ruim vóór 1 oktober rond is, met ruimte voor de reactietermijn.

Let op: data, bedragen en codeteksten in dit dossier veranderen snel. Controleer de genoemde termijnen altijd tegen de actuele publicaties van de VNG, de ACM en uw netbeheerder.

---

Dit is één van zeven samenhangende vraagstukken waar gemeenten nu voor staan rond netcongestie. Het overzicht van alle zeven — van de doorrekening van uw bouwprogramma tot de keuze tussen all-electric en warmtenet — vindt u in Netcongestie voor gemeenten: de zeven vraagstukken waar u nu voor staat.

Meedenken over uw volgordelijst? Wij werken zelf in en voor de publieke sector aan netcongestie, warmte en woningbouw, en lopen in drie kwartier met u door uw concept-beleidsregel heen: waar zit het motiveringsrisico, wat ontbreekt in het dossier, en wat is vóór 1 oktober nog haalbaar. Kosteloos en vrijblijvend. Leg uw vraag aan ons voor.